Mətbuat azadlığı prinsipləri

Mətbuat azadlığı demokratik cəmiyyətin təməl prinsiplərindən biridir. Cəmiyyətin maariflənməsi, dövlətin şəffaf idarə olunması və ictimai nəzarətin təmin olunması baxımından azad və müstəqil mətbuatın mövcudluğu xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanda da mətbuat azadlığı konstitusion əsaslarla təsbit olunmuş, müxtəlif qanunverici və institusional mexanizmlərlə təmin edilməyə çalışılmışdır. Bununla yanaşı, beynəlxalq və yerli səviyyədə bu sahədə müzakirələr və tənqidlər də mövcuddur. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası mətbuat azadlığını əsas insan hüquqlarından biri kimi tanıyır. Konstitusiyanın 50-ci maddəsinə əsasən:
Hər kəsin fikir və söz azadlığı vardır.
Hər kəsin sərbəst şəkildə informasiya toplamaq, əldə etmək və yaymaq hüququ vardır.
Kütləvi informasiya vasitələri azaddır və senzura qadağandır.
Bu müddəalar ölkədə mətbuatın hüquqi əsaslarının mövcudluğunu təsdiq edir. Eyni zamanda senzuranın qadağan olunması da azad jurnalistikanın hüquqi zəmanətini yaradır.
Mətbuat azadlığı – yəni qəzetlərin, televiziyaların, internet saytlarının və jurnalistlərin sərbəst şəkildə xəbər yayması – hər bir ölkə üçün vacibdir. Mətbuatın azad olması cəmiyyətin məlumatlı olmasına, dövlətin fəaliyyətinin şəffaf görünməsinə və insanların fikir bildirmək azadlığına kömək edir. Azərbaycanda da mətbuat azadlığı qanunlarla qorunur. Ölkənin əsas qanunu olan Konstitusiyada qeyd olunub ki, hər bir vətəndaşın söz və fikir azadlığı var. İnsanlar istədikləri məlumatı axtarmaq, tapmaq və yaymaq hüququna malikdir. Həmçinin senzura – yəni xəbərin əvvəlcədən dövlət tərəfindən yoxlanılıb silinməsi – qadağandır.Azərbaycanda mətbuatın fəaliyyətini tənzimləyən bir sıra qanunlar mövcuddur. “Kütləvi informasiya vasitələri haqqında” Qanun media orqanlarının necə işlədiyini müəyyən edir. “İnformasiya əldə etmək haqqında” Qanun isə vətəndaşlara dövlət qurumlarından məlumat alma hüququ verir. Bu qanunların əsas məqsədi insanların doğru və vaxtında məlumat almasını təmin etməkdir.Son illərdə ənənəvi mətbuatla yanaşı internet üzərindən yayımlanan onlayn media, bloqlar və sosial şəbəkələr də çox yayılıb. Artıq hər kəs öz fikrini sosial mediada paylaşa və xəbər yaya bilər. Bu, mətbuat azadlığını daha da genişləndirir. Amma bu sahədə də müəyyən məsuliyyətlər var, çünki bəzən yalan məlumatlar və ya nifrət dolu fikirlər yayıla bilər.Qanunla azadlıq tanınsa da, bəzi hallarda jurnalistlərin təzyiqə məruz qalması, müstəqil media qurumlarının fəaliyyətində çətinliklər, məlumat almaqda problemlər və ya sosial mediada fikir bildirənlərin cəzalandırılması kimi hallar baş verir. Beynəlxalq təşkilatlar da bu halları izləyir və zaman-zaman narahatlıqlarını bildirirlər.Dövlət də bu sahədə bəzi addımlar atır. Medianın İnkişafı Agentliyi yaradılıb və onun vasitəsilə jurnalistlərə dəstək verilir, peşəkar təlimlər keçirilir. Mətbuat Şurası isə jurnalistlərin etik davranış qaydalarına nəzarət edir və ictimai şikayətləri dəyərləndirir. Azərbaycanda mətbuat azadlığını daha da gücləndirmək üçün jurnalistlərə qarşı təzyiqlər aradan qaldırılmalı, müstəqil media azad işləməlidir, vətəndaşlar asanlıqla informasiya əldə edə bilməli və sosial mediada fikir azadlığı qorunmalıdır. Bu azadlıq cəmiyyətin gözü, dövlətin güzgüsüdür. Əgər mətbuat azad və dürüst işləyərsə, ölkədə baş verən hər hadisə işıqlandırılar, problemlər zamanında görünər və həll edilər. Mətbuat yalnız jurnalistlərin deyil, bütün xalqın haqqıdır. Onun qorunması və inkişafı hər birimizin məsuliyyətidir.